REKLAMA

Wszystko zaczęło się nieco wcześniej, bo to 17 sierpnia w Stoczni Gdańskiej powołany został Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który sformułował 21 postulatów. Najważniejszym z nich było żądanie powołania niezależnych od władz związków zawodowych. Nazajutrz własną listę 36 postulatów przedstawił MKS w Szczecinie, który koordynował protesty na terenie Pomorza Zachodniego. Obu komitetom już po kilku dniach podlegało po kilkaset strajkujących zakładów.


Protestu o takiej skali nie sposób było ukryć, ani spacyfikować obietnicą podwyżek płac. Na Wybrzeże wysłano komisje rządowe – do Gdańska pojechał wicepremier Tadeusz Pyka (wkrótce zastąpił go Mieczysław Jagielski), a do Szczecina Kazimierz Barcikowski. Rozpoczęły się długotrwałe negocjacje.
Strajkujący mogli liczyć na wsparcie środowisk opozycyjnych (w Gdańsku np. zorganizowały one poligrafię), twórców, którzy urozmaicali długotrwały protest swoimi występami, Kościoła (na terenie strajkujących zakładów organizowano polowe nabożeństwa), a także praktycznie całego społeczeństwa, zbierającego składki na rzecz protestujących (chłopi dostarczali żywność). MKS przejęły praktycznie kontrolę nad regionami objętymi strajkami, skutecznie egzekwując np. zakaz sprzedaży alkoholu.


Przedstawiciele władz dość szybko zaakceptowali większość postulatów, za wyjątkiem najważniejszego – utworzenia wolnych związków zawodowych. Dla PZPR powstanie niezależnej od partii komunistycznej organizacji robotników stanowiło śmiertelne zagrożenie. Z drugie strony robotnicy nie chcieli w tej sprawie ustąpić, mimo takich właśnie sugestii ekspertów ze środowisk intelektualnych.


Tymczasem jednak strajk zaczął się rozszerzać – 26 sierpnia objął Dolny, a trzy dni później Górny Śląsk. W obliczu nieuniknionego rozszerzenia strajku na cały kraj, strat gospodarczych, a także niemożności siłowego rozwiązania konfliktu. Biuro Polityczne KC PZPR zdecydowało się na „mniejsze zło”, jakim zdaniem Edwarda Gierka było wyrażenie zgody na powstanie niezależnych związków zawodowych.


30 sierpnia podpisano porozumienie w Szczecinie, 31 sierpnia w Gdańsku, zaś 3 września w Jastrzębiu. To, co jeszcze kilka dni wcześniej wydawało się mrzonką, nagle stało się faktem – władze podpisały porozumienia z przedstawicielami strajkujących, zgadzając się na powołanie niezależnych, samorządnych związków zawodowych.

31  sierpnia  1980    roku o godz. 16.40 Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku i Komisja Rządowa podpisały w Sali BHP Stoczni Gdańskiej porozumienie, na mocy którego powstają niezależne związki zawodowe.

Był to pierwszy – z listy 21 postulatów, które MKS przedstawił Komisji Rządowej. Pozostałe postulaty dotyczyły przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności, zniesienia przywilejów partyjnych i milicyjnych, a także spraw społecznych i ekonomicznych.
Wśród postulatów tzw. politycznych znalazły się m.in. postulaty gwarantujące prawo do strajku, do wolności słowa, przywrócenie ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976 roku oraz studentów wydalonych z uczelni za przekonania, a także uwolnienie wszystkich więźniów politycznych.

Postulaty społeczne dotyczyły m.in. poprawy zaopatrzenia rynku w artykuły żywnościowe, obniżenia wieku emerytalnego, wprowadzenia wszystkich wolnych sobót, poprawy warunków pracy w służbie zdrowia, a także zapewnienia miejsc w żłobkach i przedszkolach. Postulaty ekonomiczne dotyczyły podwyżki płac, zniesienia cen komercyjnych i podniesieni diet. Niektóre postulaty nie są zrealizowane do dzisiaj, jak postulat dot. służby zdrowia i wieku emerytalnego.

MKS tuż po podpisaniu porozumień przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego. Tego samego dnia o godz. 17.55 rozpoczęło się w małej Sali BHP pierwsze posiedzenie MKZ.
Porozumienia w Szczecinie – zawarte 30 sierpnia i w Jastrzębiu Zdroju – z 3 września, miały charakter wyłącznie ekonomiczny i społeczny. Nie było w nich postulatów politycznych.

Porozumienia Gdańskie, zawierające gwarancję utworzenia niezależnych związków zawodowych, zostały zaakceptowane przez wszystkie komitety strajkowe w Kraju. 17 września do Gdańska przybyli przedstawiciele MKZ z całej Polski i przyjęli propozycję zarejestrowania jednego, ogólnopolskiego związku zawodowego – Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Została powołana Komisja Porozumiewawcza NSZZ. Rodził się wielki, niezależny ruch związkowy.

21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z 17 sierpnia 1980

  1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.
  2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.
  3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.
  4. a) przywrócić do poprzednich praw: – ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976, – studentów wydalonych z uczelni za przekonania,b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych (w tym Edmunda Zadrożyńskiego, , Marka Kozłowskiego),c) znieść represje za przekonania.
  5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz publikować jego żądania.
  6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:a) podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform.
  7. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.
  8. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
  9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
  10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.
  11. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).
  12. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.
  13. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez: zrównanie zasiłków rodzinnych, zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.
  14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a dla mężczyzn do lat 55 lub [zaliczyć] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
  15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
  16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
  17. Zapewnić odpowiednią liczbę miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
  18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
  19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkanie.
  20. Podnieść diety z 40 zł do 100 zł i dodatek za rozłąkę.
  21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.